BERGEN/ ZUID-AFRIKA – Toen een piepklein aapje na dagen van voorzichtig aftasten uit zichzelf bij haar kwam zitten, wist Julia Rotgans dat er iets was veranderd. Niet alleen bij het dier, maar ook bij haarzelf. De Bergense fotografe vertrok begin dit jaar naar Zuid-Afrika om vrijwilligerswerk te doen in een opvangcentrum voor apen. Ze ging erheen om te helpen, niet om te fotograferen. Toch keerde ze terug met foto’s die vanaf vrijdag 26 juni tot en met eind september gratis te zien zijn in de Blooming Gallery in Bergen.
De expositie ‘In the hearts of primates’ laat bezoekers kennismaken met de wereld van jonge, gewonde en verweesde primaten die worden voorbereid op een terugkeer naar het wild. Maar minstens zo zichtbaar is het verhaal achter de foto’s: dat van een fotografe die haar liefde voor dieren, mensen en beeld samenbracht in een bijzondere ervaring.
Niet als toerist, maar om iets te betekenen
Rotgans had al langer een fascinatie voor apen, vertelt te tijdens een gesprek met RTV80. “Ze staan zo dicht bij ons als mens. Hun gedrag, emoties en sociale structuren vind ik enorm interessant.” Toen ze besloot naar Afrika te gaan, wilde ze daarom meer doen dan alleen dieren bekijken tijdens een safari. “Als ik daarheen ga, wil ik iets betekenen”, vertelt ze. In een rehabilitatiecentrum voor primaten hielp ze enkele weken mee met de opvang van jonge en gewonde apen. De dieren waren afkomstig uit uiteenlopende situaties: sommigen waren wees geworden, anderen gewond geraakt of zelfs als huisdier gehouden voordat ze werden opgevangen.
De dagen begonnen vroeg. Nog voor de hitte van de dag over het terrein hing, liepen de vrijwilligers met groepen apen naar de rivier. Daar verdwenen de dieren tussen de bomen, sprongen van tak naar tak en zochten zelf naar voedsel. Tussendoor hielp Rotgans bij de verzorging van jonge en gewonde dieren. Vooral de kleinste aapjes vroegen veel aandacht. “Je merkt dat ze beter gaan eten en zich veiliger voelen als ze rust en aandacht krijgen.”
De tekst loopt onder de foto verder.
Fotograferen was eigenlijk niet het plan
Opmerkelijk genoeg was fotograferen aanvankelijk geen doel van de reis. Vrienden voorspelden al dat ze met een serie apenfoto’s zou terugkeren, maar Rotgans hield vol dat ze kwam om te werken. Dat veranderde toen de eigenaar van het opvangcentrum enkele foto’s zag die ze tussendoor maakte. Hij moedigde haar aan om haar camera vaker te pakken. Langzaam groeide een fotografisch project naast het vrijwilligerswerk.
Dat bleek niet altijd eenvoudig. Terwijl ze met haar camera wachtte op het juiste moment, kon er ineens van alles gebeuren: een aap die bliksemsnel van boom naar boom sprong, een onverwachte schermutseling tussen groepsgenoten of een dier dat besloot zijn eigen route door het bos te kiezen waarna hij moest worden teruggehaald. “Dan kies je natuurlijk voor het werk waarvoor je daar bent.”
Toch slaagde ze erin een serie beelden te maken die het leven van de apen van dichtbij laat zien.
Nieuwsgierigheid, angst en speelplezier
In de expositie zijn verschillende soorten primaten te zien. Op de foto’s spat het Afrikaanse landschap bijna van het beeld af. Bezoekers zien apen die in de rivier spelen, zich vastklampen aan takken boven het water, elkaar uitdagen of juist behoedzaam de omgeving verkennen. Sommige foto’s tonen nieuwsgierigheid, andere juist spanning, angst of dominantie binnen de groep.
Rotgans koos er bewust voor om de beelden niet dicht te timmeren met verklaringen. “Mensen mogen zelf interpreteren wat ze zien. Je ziet vaak al genoeg in hun houding of ogen.”
Een van haar persoonlijke favorieten toont een jong aapje waarmee ze tijdens haar verblijf een bijzondere band opbouwde. Het dier was aanvankelijk angstig, maar werd met de dag vertrouwder. Uiteindelijk kwam het uit zichzelf naar haar toe. “Dat is niet per se mijn beste foto, maar wel de foto waar voor mij het meeste gevoel in zit.”
De tekst loopt onder de foto verder.
Leren communiceren zonder woorden
Wat Rotgans misschien nog het meest bijblijft, is wat de dieren haar leerden. In het opvangcentrum werd ze voortdurend gedwongen haar tempo aan te passen. Terwijl wilde apen ’s nachts over de golfplaten daken renden en het oerwoud nooit echt stil werd, draaide overdag alles om geduld en observatie. Een verkeerde beweging of een te directe blik kan voor een aap bedreigend overkomen. “Je moet jezelf echt aanpassen. Zacht praten, rustig bewegen, niet te lang aankijken. Je leert communiceren zonder woorden.”
Die ervaring werkte volgens haar ook door op persoonlijk niveau. “Je wordt je veel bewuster van je eigen gedrag. Dat vond ik misschien wel het meest leerzame van de hele reis.”
Een voorbeeld dat haar bijzonder raakte was een zwaar getraumatiseerde aap die mensen volledig wantrouwde. Dag na dag zag ze hoe het dier langzaam weer vertrouwen kreeg. “Iedere dag ging het een klein beetje beter. Dat vond ik prachtig om te zien.”
Van Bergen naar Afrika en weer terug
De tentoonstelling vormt een nieuw hoofdstuk in het werk van Rotgans. Haar vorige expositie in Blooming richtte zich op Bergenaren achter de schermen van hun vak, zoals kunstenaars en ambachtslieden. Nu staat voor het eerst een volledig dierenproject centraal. Hoewel ze al vaker dieren fotografeerde, was dit de eerste keer dat een complete serie aan één onderwerp werd gewijd. En daarmee lijkt een nieuwe richting te zijn ontstaan.
Of het bij deze ene reis blijft? Die kans lijkt klein. Rotgans onderhoudt nog steeds contact met het opvangcentrum. Bovendien helpt ze mee aandacht te vragen voor een crowdfundingactie, nadat een deel van de kliniek door extreme regenval instortte. Die actie heeft ze samen met collega-medewerkers tussen de apen opgezet. “Deze mensen zijn vrienden voor het leven geworden. Heel bijzonder.”
“Het idee om terug te gaan is er zeker”, zegt ze. “Je leert daar zoveel, over dieren maar ook over jezelf. Dat gevoel laat je niet zomaar los.”
Voorlopig kunnen bezoekers in Bergen alvast een deel van die ervaring meemaken. In de Blooming Gallery kijken tientallen apen terug vanaf de muren – nieuwsgierig, speels, kwetsbaar en soms verrassend menselijk. Daarmee vertellen ze niet alleen hun eigen verhaal, maar ook dat van de fotografe die tussen hen leefde.
De tekst loopt onder de foto verder.
Ook andere exposanten tijdens Zomer Expo
De foto’s van Julia Rotgans zijn onderdeel uit van Zomer Expo in De Blooming Gallery. Naast de foto’s van apen zijn hier schilderachtige foto’s te zien van de Duitse kunstenaar en fotograaf Sabine Winnemut. Ook toont de galery schilderijen van Kee Sman uit Schoorl. Van haar hand zijn te zien krachtige vrouwelijke figuren. De Blooming Gallery bevindt zich in het hotelcomplex van Blooming en is te vinden aan Duinweg 5 in Bergen. De tentoonstelling is gratis toegankelijk. (Interview: Evert Visser/RTV80. Foto’s: Julia Rotgans).
